სვანეთი და ქრისტიანობა

ანოტაცია

ნაშრომში  - „სვანეთი და ქრისტიანობა“ სათანადო წერილობითი წყაროების შესწავლის შედეგად განხილულია  ის ეტაპები, რაც გაიარა ქრისტიანობამ I საუკუნიდან შუა საუკუნეების მთელ სიგრძეზე სვანეთში.

1. მართალია, ქრისტიანობის გავრცელება სვანეთში I საუკუნეებიდან იწყება, თუმცა, სამწუხაროდ, IX-X სს-მდე ბევრს ვერაფერს ვიტყვით ვერც ქრისტიანობის როლზე სვანების ცხოვრებაში, ვერც ქართული ეკლესიის გავლენაზე სვანეთში. სხვანაირ თვალსაზრისს არავითარი საფუძველი არ გააჩნია.
2. IX-X სს იქმნება ცაგერის საეპისკოპოსო ეპარქია, საფიქრებელია, რომ ლეჩხუმთან ერთად ცაგერელ ეპოსკოპოსს ექვემდებარებოდა სრულიად სვანეთი.
3. სვანეთის ეკლესიის გადანაწილება ცაიშელსა და ცაგერელს შორის დაკავშირებულია პოლიტიკურ ვითარებასთან და როგორც მტკიცდება: „სვანთა საერისთავო“ („სვანნი განიყვნენ ორად“ ) XIII ს-ის ბოლოსთვის დაიყო ორად. ასე მოხდა ეკლესიასთან კავშირშიც, ზემო სვანეთის ნაწილი, მათ შორის „ბალს ქვემო“ სვანეთი ცაიშელ ეპისკოპოსს დაექვემდებარა, ხოლო დანარჩენი სვანეთი დარჩა ცაგერელის იურისდიქციაში.
4. XVI–XVII საუკუნეებში, როგორც დადიანების და „იმერეთის მეფეების, ისე ცაიშელის და ცაგერელის გავლენა სვანეთზე მკვეთრად მცირდება. ეს კარგად იკითხება ქართულ დოკუმენტურ ძეგლებში. პატრიარქ მაკარიოსის ცნობით, ნახსენები მღვდელმთავრების გავლენა სვანეთზე მხოლოდ ფორმალური ხასიათის იყო.
5. ცაიშელისა და ცაგერელის პარალელურად XIV-XV სს-დან მაინც სვანეთის ეკლესიას მართავენ ქორეპისკოპოსები. საქორეპისკოპოსო სულ სამი იყო: 1. სეტი (მესტია) 2. „ქალაქოლა საყდარი“ (მოხაში, ქვ. სვანეთი} და ზედქალაქი (ღები, XVI ს-დან ღების - ხევი რაჭის შედგენილობაში გადავიდა).
6. მიუხედავად იმისა, რომ დრომ ბევრი რამ გაანადგურა [მაგ. ხიდურისა და საჯანის დიდი მონასტრები, მთელ უძრავ-მოძრავი ქონებით], ისტორიის ქარტეხილს გადაურჩა სვანეთში ასზე მეტი ეკლესია და ათასზე მეტი იქ დაცული ძვირფასი ჯვარ-ხატი, ხელნაწერი წიგნი და სხვა, რომელიც დღეს სვანეთის ე. ი. მთლიანად საქართველოს ძვირფას საგანძურს წარმოადგენს.